Cuộc gọi, tin nhắn, đường dẫn và giả mạo

Tóm tắt

Nhớ một câu

Không thao tác theo hướng dẫn trong một cuộc gọi đến.

Câu hỏi phải hỏi

Một câu trở đi trở lại: đừng nghe họ tự xưng là ai, hãy nhìn vào việc họ đang bảo mình làm.

Ai thường bị nhắm đến

Kênh tiếp cận

Dấu hiệu

Không chờ dấu hiệu thứ hai. Gặp một trong năm việc này thì chặn ngay việc đó, rồi mới tính tiếp.

Đọc hoặc gửi mã xác thực, mật khẩu cho người đang liên hệ.
Cài ứng dụng theo đường dẫn họ gửi, chia sẻ màn hình, hoặc cấp quyền can thiệp sâu vào máy, quyền điều khiển máy.
Chuyển tiền để “xác minh dòng tiền”, “mở khóa”, “nộp phí nhận thưởng”.
Quét khuôn mặt hoặc gửi ảnh giấy tờ theo yêu cầu của người chưa xác minh được.
Làm theo yêu cầu giữ bí mật, không cho hỏi gia đình, ngân hàng hay cơ quan.

Cần hoãn lại để kiểm chứng khi

Chưa rõ người liên hệ là ai hoặc yêu cầu có thật không.

Kịch bản

Đừng nghe họ tự xưng là ai. Nhìn vào việc họ bảo mình làm

Giả công an, giả ngân hàng, giả người thân, giả nhân viên giao hàng, giả thầy bói, giả người yêu quen qua mạng. Danh xưng thì nhiều và còn thay đổi dài dài. Nhưng việc họ cần mình làm thì lặp đi lặp lại, gần như không đổi:

Vì vậy không cần cố nhớ từng kiểu giả mạo. Chỉ cần nhìn vào bốn việc trên. Câu chuyện đổi, yêu cầu thì không.

Và một điều nữa: họ đọc đúng tên mình, đúng địa chỉ, đúng một thông tin mình tưởng ít người biết — điều đó làm câu chuyện nghe thật, nhưng không cho biết người gọi là ai.

Thủ đoạn thường gặp

Giả danh cơ quan, ngân hàng, người giao hàng qua điện thoại Rất cao
Bắt cóc trực tuyến: giả cơ quan tố tụng, ép ở một mình, ép chuyển tiền xác minh Rất cao
Ghép hình ảnh, giọng nói người thân trong cuộc gọi video Cao
Tin nhắn giả chen vào đúng luồng tin thật của ngân hàng Rất cao
Chiếm tài khoản mạng xã hội rồi giả người quen hỏi vay tiền Cao
Dụ chia sẻ màn hình hoặc cài công cụ điều khiển máy từ xa Rất cao
Tâm linh, giải hạn: dọa gia đình sắp gặp nạn để đòi tiền Cao

Ông cụ đưa xa chiếc điện thoại có người tự xưng cán bộ gọi video; con gái ngồi cạnh chỉ vào màn hình, lắc đầu. — Giả danh cơ quan, ngân hàng, người giao hàng qua điện thoại

Con gái ngồi một mình trong phòng khách sạn nghe điện thoại; ở nhà, người mẹ không chuyển tiền mà gọi thẳng cho con. — Bắt cóc trực tuyến: giả cơ quan tố tụng, ép ở một mình, ép chuyển tiền xác minh

Căn phòng kín rèm, nhiều người đeo tai nghe gọi điện theo kịch bản; các đường đỏ tỏa ra tới nhà dân. — Tin nhắn giả chen vào đúng luồng tin thật của ngân hàng

Chàng trai bật chế độ máy bay khi phát hiện điện thoại bị điều khiển từ xa; ở xa, một người đang xem màn hình điện thoại của anh trên máy tính. — Dụ chia sẻ màn hình hoặc cài công cụ điều khiển máy từ xa

Vì sao người cẩn thận vẫn quyết định sai

Điều nhiều người nghĩ	Thực tế
“Tin nhắn hiện đúng tên ngân hàng, lại nằm chung luồng với tin thật.”	Tên hiển thị và luồng tin nhắn đều có thể bị lợi dụng. Đừng bấm đường dẫn trong đó; tự mở ứng dụng ngân hàng.
“Gọi video thấy mặt, nghe đúng giọng thì chắc là người nhà.”	Khuôn mặt và giọng nói dựng được, đủ để qua mặt một cuộc gọi video. Thấy mặt không phải bằng chứng.
“Hỏi lại thật kỹ chính người đó là kiểm tra rồi.”	Trôi chảy không phải bằng chứng. Đó vẫn là lời của cùng một người.
“Họ nói đang trong quá trình xử lý nên không được kể với ai.”	Câu đó chính là dấu hiệu nặng nhất: họ đang chặn hết những nơi có thể kiểm tra giúp mình.
“Nội dung có thật thì đường dẫn kia chắc cũng thật.”	Không. Việc có thật vẫn phải làm trong ứng dụng hoặc trang chính thức mình tự mở.

Việc cần làm ngay

Chuyện đang xảy ra ngay lúc này?

Nếu đang có người trên máy bảo mình cài ứng dụng, chia sẻ màn hình, đọc mã xác thực hoặc chuyển tiền — cúp máy ngay, kể cả khi họ đang nói dở câu. Nếu đã lỡ làm theo, đọc thẳng mục “Nếu đã lỡ” ở cuối bài trước.

Khi phải dừng

Bị đòi cài ứng dụng, chia sẻ màn hình, đọc mã xác thực, hoặc bị bắt giữ bí mật.
Làm ngay: Cúp máy, chụp lại số gọi đến và tin nhắn, chưa đưa gì cả.

Khi cần hoãn

Làm ngay: Tự mở ứng dụng chính thức hoặc gọi số in trên thẻ để hỏi lại.

Nếu đã lỡ

Không tự trách. Dừng mất thêm trước đã.

Lỡ chuyển tiền rồi. Dừng liên lạc, không chuyển thêm. Gọi ngay ngân hàng bằng số in sau thẻ hoặc trong ứng dụng chính thức mình tự mở, đề nghị khóa giao dịch, khóa thẻ và kiểm tra giúp khoản vừa chuyển. Giữ tin nhắn, số tài khoản nhận, biên lai và mốc thời gian trước khi xóa hay gỡ bất cứ thứ gì.
Lỡ nhập mật khẩu vào một trang lạ. Vào kênh chính thức để đổi mật khẩu, đăng xuất khỏi mọi máy khác đang mở tài khoản đó, bật xác thực hai bước, và đổi cả ở những nơi dùng chung mật khẩu đó. Nếu liên quan ngân hàng thì gọi ngay số chính thức. Lưu địa chỉ trang giả làm bằng chứng.
Lỡ chia sẻ màn hình, lỡ cài ứng dụng, hoặc nghi máy đang bị điều khiển. Làm theo thứ tự: 1. Tắt hẳn Wi-Fi và dữ liệu di động của máy đó. 2. Từ một thiết bị khác đáng tin, gọi ngân hàng để khóa, chặn, kiểm tra giúp và đóng mọi lần đăng nhập còn đang mở; đổi mật khẩu song song. 3. Giữ lại địa chỉ trang, tên ứng dụng, tin nhắn và giao dịch. 4. Sau khi đã lưu chứng cứ mới thu hồi quyền, gỡ ứng dụng, và kiểm tra hoặc đặt lại máy khi cần.
Cắt mạng là để người ở xa không điều khiển tiếp được. Đừng vội xóa máy ngay từ đầu, vì làm vậy là mất luôn bằng chứng.

Cảnh giác với người hứa lấy lại tiền

Và cảnh giác với người tự tìm đến hứa chắc chắn lấy lại được tiền, chỉ cần nộp trước một khoản. Chuyên đề 8 nói kỹ về việc này.

Xem việc cần làm ngay Tự kiểm tra

Không nên làm

Không đọc mã
Không cài theo đường dẫn
Không cho quyền vào máy
Không chuyển tiền để “xác minh”
Không giữ bí mật với người nhà