Học thuộc từng chiêu trò là chưa đủ
Hôm nay có thể là cuộc gọi yêu cầu “cập nhật sinh trắc học”, ngày mai là tin nhắn về “phạt nguội giao thông”, sau đó lại là một ứng dụng đầu tư lạ. Nếu chỉ cố ghi nhớ từng chiêu trò cụ thể, chúng ta rất dễ bị chậm hơn kẻ lừa đảo.
Thay vì chỉ học thuộc từng chiêu trò, hãy nhìn vào cách một cú lừa được dựng lên. Phần lớn các vụ lừa đảo tài chính đều đi qua năm bước quen thuộc: đưa mồi nhử, tạo lòng tin, cô lập nạn nhân, ép thời gian và cuối cùng là yêu cầu chuyển tiền qua kênh khó lấy lại.
Bước 1: Đưa ra mồi nhử
Kẻ lừa đảo thường bắt đầu bằng một lợi ích rất hấp dẫn hoặc một mối đe dọa khiến người nghe lo sợ. Đó có thể là lời hứa lợi nhuận cao bất thường, việc làm tại nhà thu nhập lớn, trúng thưởng, hoàn thuế hoặc một cơ hội được giới thiệu là “chỉ dành cho người trong nhóm”.
Ở chiều ngược lại, họ có thể nói rằng tài khoản của bạn liên quan đến một vụ án, số điện thoại sắp bị khóa, người thân đang gặp nạn hoặc bạn có nguy cơ bị xử lý pháp luật. Mục tiêu là làm bạn rơi vào trạng thái phấn khích hoặc hoảng sợ, từ đó khó bình tĩnh kiểm tra thông tin.
Bước 2: Tạo lòng tin
Không ai dễ dàng đưa tiền cho một người xa lạ. Vì vậy, kẻ lừa đảo sẽ tìm cách khiến mình trông đáng tin hơn. Họ có thể giả danh cơ quan chức năng, ngân hàng, sàn đầu tư, công ty tuyển dụng hoặc một người có vẻ quen biết.
Những dấu hiệu thường gặp gồm biểu tượng giống thật, giấy tờ có con dấu, đường dẫn gần giống trang chính thức, nhóm chat có nhiều người khoe lợi nhuận hoặc người lạ nhắn tin quan tâm trong thời gian dài. Các chi tiết này có thể tạo cảm giác an toàn, nhưng không thay thế được việc kiểm chứng qua kênh chính thức.
Bước 3: Cô lập người bị nhắm đến
Một dấu hiệu rất đáng chú ý là yêu cầu giữ bí mật. Kẻ lừa đảo có thể nói rằng bạn không được kể với người thân, không được hỏi ngân hàng, không được báo công an hoặc phải nói dối nhân viên ngân hàng về mục đích chuyển tiền.
Người dân cần nhớ: một giao dịch minh bạch không cần phải che giấu. Nếu ai đó yêu cầu bạn giữ bí mật về việc chuyển tiền, cài ứng dụng, cung cấp mã OTP, mật khẩu, thông tin căn cước hoặc tài khoản ngân hàng, hãy dừng lại và hỏi ý kiến người thân, ngân hàng hoặc cơ quan chức năng.
Bước 4: Ép thời gian để bạn không kịp kiểm tra
Các câu như “chỉ còn 30 phút”, “suất cuối cùng”, “phải chuyển trước 5 giờ chiều” hoặc “không làm ngay sẽ bị xử lý” đều có mục đích tạo áp lực. Khi bị thúc ép, chúng ta dễ bỏ qua những bước kiểm chứng cần thiết.
Một nguyên tắc đơn giản là không đưa ra quyết định tài chính trong cùng một cuộc gọi hoặc cùng một cuộc trò chuyện. Hãy dừng lại, kiểm tra lại thông tin qua kênh chính thức và trao đổi với người đáng tin cậy trước khi chuyển tiền.
Bước 5: Yêu cầu chuyển tiền hoặc thao tác qua kênh khó truy đòi
Bước cuối thường là yêu cầu chuyển tiền nhanh đến tài khoản cá nhân lạ, nạp tiền vào ví điện tử, mua thẻ cào, mua thẻ quà tặng, chuyển tiền mã hóa hoặc cài ứng dụng không rõ nguồn gốc. Đây là những cách khiến việc thu hồi tiền trở nên rất khó khăn.
Về thông tin bảo mật, hãy áp dụng một nguyên tắc duy nhất và áp dụng ở mọi tình huống: không đọc hoặc gửi mã OTP, mật khẩu, mã PIN cho bất kỳ người nào. Không gửi ảnh giấy tờ tùy thân, không quét khuôn mặt và không nhập thông tin định danh qua đường dẫn do người khác gửi tới. Những thao tác này chỉ nên thực hiện khi chính bạn chủ động mở ứng dụng, tự nhập địa chỉ website chính thức hoặc đến điểm giao dịch mà bạn đã tự kiểm chứng.
Cơ quan nhà nước và ngân hàng không yêu cầu người dân cung cấp các thông tin trên qua cuộc gọi, tin nhắn hay đường dẫn. Khi gặp yêu cầu như vậy, hãy ngừng thao tác và tự liên hệ lại đơn vị liên quan bằng số tổng đài hoặc kênh chính thức mà bạn tra cứu được.
Vì sao người cẩn thận vẫn có thể mắc bẫy
Nạn nhân của lừa đảo không phải lúc nào cũng thiếu hiểu biết. Nhiều người mắc bẫy vì bị đặt vào trạng thái sợ hãi, lo lắng, cô đơn, phấn khích hoặc mệt mỏi. Khi cảm xúc bị đẩy lên cao, khả năng đánh giá rủi ro của bất kỳ ai cũng có thể giảm.
Một số người tiếp tục chuyển tiền vì đã lỡ chuyển khoản trước đó và hy vọng khoản tiếp theo sẽ giúp “rút tiền”, “nộp thuế”, “giải ngân” hoặc “xác minh tài khoản”. Đây là lúc cần dừng lại càng sớm càng tốt. Nếu nghi ngờ bị lừa, hãy lưu lại bằng chứng, liên hệ ngân hàng để được hỗ trợ khóa hoặc tra soát giao dịch, đồng thời báo cho cơ quan chức năng.
Câu hỏi tự kiểm tra khi thấy bất thường
Trước khi chuyển tiền, bấm vào đường dẫn, cài ứng dụng hoặc cung cấp thông tin cá nhân, hãy tự hỏi: cuộc trò chuyện này có đang khiến mình vội không? Có yêu cầu mình giữ bí mật không? Có đòi OTP, mật khẩu, căn cước, tài khoản ngân hàng hoặc dẫn đến một khoản chuyển tiền khó lấy lại không?
Nếu câu trả lời là “có” ở bất kỳ điểm nào, bạn có quyền dừng lại. Không cần phải chắc chắn đó là lừa đảo mới được phép từ chối. Chậm lại vài phút có thể giúp tránh mất tiền, mất dữ liệu hoặc bị lợi dụng thêm.
Dấu hiệu nhận biết thường gặp
Liên hệ bất ngờ từ người, số điện thoại, tài khoản hoặc tổ chức mà bạn không chủ động tìm đến.
Hứa lợi nhuận cao bất thường, không rõ rủi ro hoặc cam kết “chắc chắn thắng”.
Thúc ép chuyển tiền gấp, không cho thời gian suy nghĩ hoặc kiểm chứng.
Yêu cầu giữ bí mật với người thân, ngân hàng hoặc cơ quan chức năng.
Đe dọa liên quan đến pháp luật, khóa tài khoản, phong tỏa tài sản hoặc bắt giữ.
Yêu cầu cung cấp OTP, mật khẩu, mã bảo mật, thông tin căn cước hoặc tài khoản ngân hàng.
Yêu cầu bấm đường dẫn lạ, tải tệp lạ hoặc cài ứng dụng không rõ nguồn gốc.
Điều người dân cần ghi nhớ
Dừng lại trước khi chuyển tiền, nhất là khi bị thúc ép hoặc đe dọa.
Kiểm chứng qua kênh chính thức, không dùng số điện thoại hoặc đường dẫn do người lạ gửi.
Khi nghi ngờ, hãy nói với người thân, liên hệ ngân hàng và báo cơ quan chức năng để được hỗ trợ.
Nội dung này nhằm cung cấp thông tin và nâng cao cảnh giác cho cộng đồng. Đây không phải là tư vấn pháp lý, tư vấn đầu tư hoặc khuyến nghị tham gia bất kỳ sản phẩm tài chính nào.