Vì sao 72 giờ đầu rất quan trọng?
Tiền sau khi được chuyển đi thường có thể bị rút, chia nhỏ hoặc chuyển qua nhiều tài khoản trong thời gian ngắn. Vì vậy, càng xử lý sớm, cơ hội ngăn chặn hoặc hỗ trợ tra soát càng cao.
Bên cạnh đó, nhiều nạn nhân chậm hành động vì xấu hổ, hoang mang hoặc sợ bị trách móc. Đây chính là điều kẻ lừa đảo thường trông chờ. Im lặng càng lâu, việc xử lý càng khó hơn.
Việc cần làm trong giờ đầu tiên
Ngừng liên lạc với đối tượng
Không tranh cãi, không đe dọa, không xin lại tiền và không tiếp tục trả lời tin nhắn. Mỗi câu trả lời có thể trở thành thông tin để kẻ lừa đảo điều chỉnh kịch bản hoặc chuẩn bị một cú lừa tiếp theo.
Không xóa tin nhắn, hình ảnh, số điện thoại, đường dẫn hoặc lịch sử cuộc gọi. Hãy chỉ dừng tương tác và giữ nguyên bằng chứng.
Gọi ngay cho ngân hàng
Hãy gọi tổng đài chính thức được in trên thẻ, trong ứng dụng ngân hàng hoặc trên website chính thức của ngân hàng. Không gọi theo số điện thoại do người lạ gửi.
Khi liên hệ, nói rõ: “Tôi vừa bị lừa chuyển khoản, đề nghị hỗ trợ khẩn cấp.” Sau đó, đề nghị ngân hàng kiểm tra khả năng chặn hoặc tra soát giao dịch, ghi nhận sự việc và tạm khóa các dịch vụ có nguy cơ bị lợi dụng.
Khóa tài khoản có nguy cơ bị chiếm đoạt
Nếu đã cung cấp mật khẩu, mã OTP, thông tin căn cước, số thẻ hoặc thông tin tài khoản ngân hàng, hãy khóa ngay dịch vụ ngân hàng điện tử và đổi mật khẩu các tài khoản quan trọng.
Nên đổi mật khẩu thư điện tử trước, vì thư điện tử thường là chìa khóa để khôi phục nhiều tài khoản khác. Sau đó, bật xác thực hai lớp và kiểm tra xem có thiết bị lạ nào đang đăng nhập hay không.
Nếu đã cài ứng dụng lạ
Nếu bạn đã cài ứng dụng theo hướng dẫn của người lạ, hãy ngắt kết nối mạng của thiết bị, không thực hiện thêm giao dịch nào trên thiết bị đó và nhờ người có chuyên môn kiểm tra. Không nên tự tiếp tục đăng nhập ngân hàng hoặc ví điện tử trên thiết bị nghi bị điều khiển.
Việc cần làm trong 24 giờ tiếp theo
Lưu toàn bộ bằng chứng
Hãy chụp màn hình và lưu lại tin nhắn, cuộc gọi, số điện thoại, tài khoản mạng xã hội, đường dẫn, giao diện ứng dụng, biên lai chuyển tiền, số tài khoản người nhận và tên chủ tài khoản nếu có.
Nên lưu bằng chứng ở một nơi riêng, ví dụ ổ lưu trữ, thư điện tử an toàn hoặc thiết bị khác. Nhiều tài khoản và đường dẫn lừa đảo có thể bị xóa sau vài ngày.
Trình báo cơ quan chức năng
Ngay cả khi nghĩ rằng khả năng lấy lại tiền thấp, bạn vẫn nên trình báo. Việc này giúp cơ quan chức năng có thêm dữ liệu để kết nối với các vụ việc khác, đồng thời có thể hỗ trợ các thủ tục với ngân hàng hoặc tổ chức liên quan.
Khi trình báo, hãy mang theo giấy tờ cá nhân, chứng từ chuyển tiền, nội dung trao đổi và các bằng chứng đã lưu. Trình bày sự việc theo trình tự thời gian, ngắn gọn và trung thực.
Thông báo cho người liên quan
Nếu tài khoản mạng xã hội, thư điện tử hoặc điện thoại của bạn có nguy cơ bị chiếm đoạt, hãy báo cho người thân, bạn bè và đồng nghiệp để họ không bị lừa tiếp.
Nếu sự việc liên quan đến công việc, cần báo ngay cho bộ phận phụ trách trong cơ quan hoặc doanh nghiệp. Chậm trễ vì sợ trách nhiệm có thể khiến thiệt hại lớn hơn.
Nói với một người đáng tin cậy
Hãy nói với một người thân, bạn bè hoặc đồng nghiệp mà bạn tin tưởng. Mục đích không phải để bị phán xét, mà để có người cùng bình tĩnh xử lý.
Kẻ lừa đảo thường tìm cách khiến nạn nhân cô lập, ngại hỏi ai và tiếp tục làm theo hướng dẫn của chúng. Việc nói ra sớm là một cách tự bảo vệ.
Cảnh giác với cú lừa thứ hai
Sau khi bị lừa, nhiều người tiếp tục nhận được lời mời từ các “dịch vụ thu hồi tiền”, “luật sư quốc tế”, “chuyên gia công nghệ” hoặc người tự xưng là cán bộ có thể giúp lấy lại tài sản.
Điểm chung của những lời mời này là thường yêu cầu nộp phí trước, chuyển thêm tiền, cung cấp thông tin tài khoản hoặc mã OTP. Đây có thể là cú lừa thứ hai, nhắm vào tâm lý hoang mang và mong muốn lấy lại tiền của nạn nhân.
Quy tắc cần nhớ: không chuyển thêm tiền cho bất kỳ ai hứa hẹn lấy lại tiền bị lừa. Cơ quan nhà nước không yêu cầu nạn nhân nộp phí để nhận lại tài sản.
Những tổn thương không nhìn thấy
Sau một vụ lừa đảo, thiệt hại không chỉ nằm ở số tiền đã mất. Nhiều người mất ngủ, tự trách, xấu hổ, né tránh người thân hoặc mất niềm tin vào chính mình.
Với người lớn tuổi, khoản tiền bị mất có thể là tiền tiết kiệm nhiều năm. Với các vụ lừa đảo tình cảm, nạn nhân còn chịu thêm cảm giác bị phản bội. Những phản ứng này là dễ hiểu và cần được nhìn nhận một cách nhân văn.
Điều cần nói rõ là: nạn nhân không hề “ngu ngốc”. Họ là mục tiêu của những kịch bản được chuẩn bị kỹ, thử đi thử lại trên nhiều người và thường đánh vào đúng lúc con người dễ dao động nhất.
Nếu căng thẳng, mất ngủ, buồn bã hoặc lo âu kéo dài và ảnh hưởng đến sinh hoạt hằng ngày, hãy tìm đến chuyên gia tâm lý, bác sĩ hoặc cơ sở y tế phù hợp. Tìm sự hỗ trợ không phải là yếu đuối, mà là một bước phục hồi cần thiết.
Khi người thân của bạn là nạn nhân
Nếu người thân nói rằng họ vừa bị lừa, phản ứng đầu tiên của bạn rất quan trọng. Một câu trách móc có thể khiến họ im lặng và giấu phần còn lại của sự việc.
Hãy lắng nghe trước, sau đó nói những câu giúp họ bình tĩnh hơn, chẳng hạn: “Cảm ơn vì đã nói. Giờ mình xử lý cùng nhau.” Sau đó, cùng họ gọi ngân hàng, lưu bằng chứng, khóa tài khoản và trình báo khi cần.
Tránh nói những câu như “Sao lại tin?”, “Đã bảo rồi mà” hoặc kể chuyện cho người khác khi chưa được đồng ý. Sự tôn trọng và bình tĩnh sẽ giúp nạn nhân hợp tác đầy đủ hơn trong quá trình xử lý.
Điều cần nhớ
Trong giờ đầu, hãy ngừng liên lạc, gọi ngân hàng, khóa tài khoản có nguy cơ và giữ nguyên bằng chứng.
Không đọc mã OTP, mật khẩu hoặc mã PIN cho bất kỳ người nào; không nhập thông tin định danh qua đường dẫn người khác gửi. Không chuyển thêm tiền cho người lạ.
Nói ra sớm với người đáng tin cậy, ngân hàng hoặc cơ quan chức năng là hành động bảo vệ bản thân và cộng đồng.
Nội dung này chỉ nhằm cung cấp thông tin và nâng cao cảnh giác cộng đồng; không phải tư vấn pháp lý, tư vấn đầu tư hoặc khuyến nghị sản phẩm tài chính.