Mục tiêu không phải là khiến mọi người hoang mang, mà là giúp mỗi người biết dừng lại, kiểm chứng và bảo vệ mình trước khi mất tiền hoặc lộ thông tin quan trọng.
Các thủ đoạn phổ biến trong kỷ nguyên số
Công nghệ giúp việc chuyển tiền, mua bán và giao tiếp trở nên nhanh hơn. Nhưng chính sự nhanh chóng đó cũng bị kẻ lừa đảo lợi dụng để thúc ép người dân hành động trước khi kịp suy nghĩ.
Giả danh ngân hàng, công an, tòa án hoặc cơ quan nhà nước
Kẻ lừa đảo có thể gọi điện, nhắn tin hoặc gửi đường dẫn nói rằng tài khoản có vấn đề, căn cước cần cập nhật, có khoản phạt chưa nộp hoặc người dân liên quan đến một vụ án. Mục tiêu thường là lấy mật khẩu, mã OTP, thông tin căn cước hoặc yêu cầu chuyển tiền sang một “tài khoản an toàn”.
Cần nhớ: ngân hàng và cơ quan nhà nước không yêu cầu người dân cung cấp mật khẩu, mã OTP hoặc chuyển tiền sang tài khoản cá nhân để “bảo vệ tiền”. Nếu nhận cuộc gọi đáng ngờ, hãy cúp máy, tự gọi lại số chính thức của ngân hàng hoặc cơ quan liên quan, hoặc đến trực tiếp điểm giao dịch.
Lừa chuyển khoản trong doanh nghiệp
Doanh nghiệp cũng có thể là nạn nhân. Kế toán hoặc nhân viên tài chính có thể nhận thư điện tử giả danh lãnh đạo, đối tác hoặc nhà cung cấp, thông báo đổi số tài khoản nhận tiền. Nếu chỉ dựa vào thư điện tử, công ty có thể chuyển khoản sai và thiệt hại lớn.
Cách phòng tránh hiệu quả là quy định rõ: mọi thay đổi thông tin thanh toán phải được xác minh qua một kênh độc lập, ví dụ gọi đến số điện thoại đã lưu từ trước hoặc xác nhận trực tiếp với người có thẩm quyền. Không dùng số điện thoại hoặc đường dẫn nằm trong chính thư điện tử yêu cầu đổi tài khoản.
Kết hợp tình cảm với đầu tư
Một số vụ lừa đảo bắt đầu bằng mối quan hệ tình cảm hoặc bạn bè trên mạng. Kẻ lừa đảo kiên nhẫn trò chuyện trong nhiều tuần, thậm chí nhiều tháng. Sau khi tạo được lòng tin, họ mới giới thiệu một “cơ hội đầu tư”, “sàn giao dịch gia đình” hoặc “kênh kiếm tiền nội bộ”.
Ban đầu, nạn nhân có thể nạp một khoản nhỏ và rút được tiền. Đây thường là mồi để tạo niềm tin. Khi nạp số tiền lớn hơn, hệ thống bắt đầu báo lỗi, yêu cầu đóng thuế, phí xác minh, phí mở khóa hoặc phí rút tiền.
Không nên đầu tư theo lời rủ rê từ người chỉ quen qua mạng, dù người đó nói chuyện thân thiết đến đâu. Nếu một khoản đầu tư cam kết lợi nhuận cao, rút tiền dễ, ít rủi ro và chỉ dành cho “người quen”, hãy đặc biệt cảnh giác.
Sàn giao dịch và ứng dụng đầu tư giả
Các ứng dụng giả có thể có giao diện đẹp, biểu đồ chuyển động, số dư tăng đều và nhóm hỗ trợ nhiệt tình. Tuy nhiên, những con số trên màn hình có thể chỉ là dữ liệu giả. Tiền người dùng nạp vào có thể đi thẳng đến tài khoản cá nhân hoặc tài khoản do nhóm lừa đảo kiểm soát.
Dấu hiệu cần chú ý gồm: yêu cầu nạp tiền vào tài khoản cá nhân, không có giấy phép rõ ràng tại nơi người dùng cư trú, rút số tiền nhỏ thì được nhưng rút số tiền lớn lại phát sinh nhiều khoản phí. Khi đã nghi ngờ, không nạp thêm tiền để “mở khóa” hoặc “xác minh”. Hãy lưu bằng chứng và báo ngay cho ngân hàng, người thân hoặc cơ quan chức năng.
Ứng dụng vay tiền và tín dụng đen trực tuyến
Một số ứng dụng cho vay quảng cáo thủ tục nhanh, giải ngân dễ, nhưng lãi và phí thực tế rất cao. Ứng dụng còn có thể yêu cầu quyền truy cập danh bạ, hình ảnh và dữ liệu cá nhân để gây áp lực khi người vay chậm trả.
Trước khi vay, cần xem rõ đơn vị cho vay, lãi suất, phí, thời hạn trả và quyền truy cập dữ liệu của ứng dụng. Không cấp quyền truy cập danh bạ, ảnh cá nhân hoặc thông tin riêng tư nếu không thật sự cần thiết và không rõ mục đích sử dụng.
“Việc nhẹ lương cao”
Các lời mời làm việc ở nước ngoài với mức lương cao bất thường, yêu cầu đi gấp hoặc đóng phí trước có thể không chỉ là lừa tiền. Trong nhiều trường hợp, đây còn là cửa ngõ dẫn đến buôn người, cưỡng bức lao động hoặc bị ép tham gia đường dây lừa đảo.
Người dân cần kiểm tra kỹ công ty tuyển dụng, hợp đồng lao động, giấy phép, địa chỉ làm việc và kênh liên hệ chính thức. Hãy trao đổi với người thân trước khi quyết định, không giao giấy tờ tùy thân cho người lạ và không đi theo lời hứa miệng.
Điều cần nhớ
Ngân hàng và cơ quan nhà nước không bao giờ yêu cầu mã OTP, mật khẩu, hay yêu cầu chuyển tiền sang “tài khoản an toàn”. Không có ngoại lệ nào.
Rút được tiền lần đầu không chứng minh sàn đầu tư là thật. Đó có thể chỉ là mồi để nạn nhân nạp khoản lớn hơn.
Mọi thay đổi thông tin thanh toán trong công việc phải được xác minh qua một kênh độc lập, bằng số điện thoại đã lưu từ trước, không dùng số ghi trong chính thư điện tử hoặc tin nhắn đó.
Nội dung chỉ nhằm cung cấp thông tin, nâng cao cảnh giác cộng đồng; không phải tư vấn pháp lý, tư vấn đầu tư hoặc khuyến nghị sản phẩm tài chính.